programmaboekje | CHEIKHATS, A RITUAL BEYOND BINARY THINKING

in gesprek | DE ZOEKTOCHT NAAR EEN BETOVERDE TUSSENRUIMTE

DOOR FANNY KUITENBROUWER

Myriam Sahraoui, lid van het artistieke team van Female Economy, en adviseur Marokko bij Dutch Culture, haalt in het voorjaar van 2022 vier leden van de Marokkaanse muziektheatergroep Kabareh Cheikhats naar Nederland voor een artistieke uitwisseling. Dit onderzoek naar de omarming van zowel de feminiene als de masculiene energie die in ieder mens huist, resulteert in de voorstelling Cheikhats, die nu tijdens Julidans als wervelende performance te ervaren is.

We hebben het tapijt uitgerold in ons wijkatelier in broedplaats De Vlugt voor een gesprek met Myriam (51), Ghassan el Hakim (40), Amine Naouni (29) en Walid Rakik (24).

Ghassan, de leider van het gezelschap en professioneel geschoold acteur, is zeven jaar geleden begonnen met Kabareh Cheikhats en tourt inmiddels de hele wereld over met zijn ‘troupe’. Allemaal mannen die als Cheikhats, trotse vrouwelijk performers uit de Marokkaanse muziektraditie, optreden en hun liederen ten gehore brengen.
Anders dan het imago van vrouwen in de patriarchale Marokkaanse samenleving, zijn Cheikhats krachtige vrouwen om te vrezen. Ghassan: “Ik doe dit voor mijn grootmoeder. Voor mij is zij een venster op het Marokko van vroeger dat aan het verdwijnen is. Wanneer mijn grootvader uit zijn werk kwam, zette zij de Cheikhats op televisie aan en hij verdween dan boos naar boven om te slapen. Dat was haar manier om weerstand te bieden aan de autoriteit van mijn grootvader.”

Helen met een ritueel op het podium

In eigen land worden hun optredens bezocht door jong en oud: oudere generaties komen luisteren naar de traditionele liederen, jongere generaties genieten van de vrijheid van expressie die Kabareh Cheikhats op het podium brengt. In het buitenland worden hun optredens weer anders ontvangen. Ghassan: “In Chicago kreeg ik ooit de vraag: Zijn jullie drag queens? Mijn antwoord is dan: ik weet niet of een Cheikha die vraag zou begrijpen. Bovendien hadden we in Marokko in de jaren ’60 en ’70 van de vorige eeuw een bekend acteur en zanger: Bouchaib El-Bidaoui, die op TV optrad als Cheikha en daarmee grote populariteit genoot. Ons werk is ook een ode aan hem. Wij proberen dat wat hij deed een stap verder te brengen.”

“Ik weet niet wanneer de transformatie precies begint, maar op het podium ben ik Huriya, dat ‘vrijheid’ betekent. Ze heeft een heel eigen karakter en ik geef haar de ruimte, ook in mijn privéleven.”
– Ghassan

Die stap verder is collectieve traumaverwerking. Ghassan:”De woorden van de liederen zijn de sleutel om onszelf te begrijpen. Marokko is een getraumatiseerd land. Het eerste trauma is de Franse overheersing en het tweede trauma is het leven in een Franse cultuur na de onafhankelijkheid. We moeten praten over wat er in ons verleden is gebeurd. In Marokko heerst een grote zelfhaat, iets is pas goed wanneer een buitenstaander het waardeert. Zo werden wij bijvoorbeeld pas opgemerkt toen we in het buitenland hadden opgetreden. Ik zie Marokko als een gelaagd land en ik wil de essentie ontdekken.”

“Kabareh Cheikhats was een opluchting voor me: als Cheikha kan ik mezelf zijn zonder me te veranderen of te vluchten.”
– Amine

Het niet accepteren van jezelf in Marokko kan onder andere zitten in iets praktisch dat een oneigenlijke norm blootlegt: “Toen wij net begonnen, was het bijvoorbeeld heel moeilijk make-up te vinden, want alles was gemaakt voor een witte huidskleur en niet voor onze huid. Iedereen draagt een masker, niemand is zichzelf. We moeten meer van onszelf houden zoals we zijn. Op het podium zeg ik altijd: Accepteer wie je bent en verander datgene dat je wilt veranderen.”